نشان مرکز اشاعه‌ایمان
آرم جمهوری اسلامی
نسخه آزمایشی

توحید در جهان آفرینش

 

ایمان به خدای احد و واحد

 

سوال: خداوند بزرگ در سوره انبیاء می­ فرماید: 

 

«لو کان فیها الهۀ الا الله لفسدتا» (انبیاء / ۲۲)

 

اگر در زمین و آسمان‌­ها‌ جز‌‌ «خداوند یگانه»‌‌‌‌ آفریدگاری بود؛ نظم آنها به هم می­‌خورد اکنون بیان بفرمایید چگونه تعدد آفریدگار، موجب فساد در جهان خلقت؛ و پدیده­ آورنده اختلال در دستگاه آفرینش می‌شود، چه مانعی دارد دو آفریننده با هم در ساختمان جهان هستی تشریک مساعی و همکاری کرده و متّفقاً اقدام کنند؟!

 

پاسخ:

هدف و مفاد آیه را با دو بیان می­‌توان توضیح داد؛ و روشن نمود؛ یکی از آن دو بیان علمی و دیگری فلسفی است اینک هر دو را در این­جا به­ طور فشرده  منعکس می­‌نماییم:

۱٫ از مطالعه یک کتاب به خوبی می­‌توان فهمید که آن نوشته یک نفر یا چند نفر، در کتابی که یک نفر نوشته است یک نوع هم‌آهنگی مخصوصی درمیان عبادات، تعبیرات مختلف کتابات و اشارات، عناوین و تیترها، طرز ورود و خروج مندرجات و خلاصه در تمام قسمت­‌ها، یک نوع وحدت، هماهنگی به چشم می­‌خورد، چرا؟ زیرا همگی زاییده یک فکر و تراوش یک قلم است در صورتی که یک چنین هماهنگی در کتابی که دو نفر نوشته باشد؛ وجود نخواهد داشت: هرچه هم هم­فکر، هم‌­سلیقه باشند، باز؛ آثار اختلاف در بسیاری از قسمت‌­ها که اشاره نمودیم به چشم خواهد خورد.

جهان آفرینش که خود بزرگترین کتاب تکوین است تمام افراد بشر قادر به شمردن صفحات آن نیستند تا آنجا که بشر قادر به خواندن آن شده است در تمام صفحات و سطور آن، یک نوع نظم معین و پیوستگی خاص و هماهنگی غیر قابل توصیفی مشاهده نموده است و این مطلبی که جملگی برآنند.

تمام دانشمندان جهان از ستاره­‌شناس؛ اتم­‌شناس، فیزیک­‌دان، شیمی­‌دان و حیوان­‌شناس و گیاه­‌دان؛ اتصال و پیوستگی و هماهنگی تمام اجزای آن را با یکدیگر تصدیق کرده همگی می­‌گویند: «نظم واحد و تدبیر یگانه­‌ای بر این جهان حکومت می­‌کند و نظامی که بر منظومه شمسی ما حکومت می­‌نماید»، بدون کم و زیاد یک اتم، که اگر میلیون­‌ها از آن را روی­ هم بگذاریم نقطه­‌هایی را تشکیل می­‌دهند، نیز حکم‌فرما می­‌باشد.

قوانین و نوامیسی که بر جهان حکومت می‌­کنند آن‌­چنان عمومی و کلی است که از آزمایش کوچکی در گوشه­‌هایی از این جهان می­‌توان یک قانون کلی و عمومی که بر سراسر جهان آفرینش حکومت می­‌کند، از آن بدست آورد.

قانون جاذبه و دافعه بر سراسر جهان حکومت می­‌نماید، و هیچ موجودی از این قانون مستثنی نیست.

تمام گیاهان و جانداران تحت قانون تلقیح، تولید مثل می­‌نمایند شباهت در خلقت حیوانات؛ آن‌چنان زیاد است که گروهی را بر آن داشته است که تصور کنند که همگی ریشه واحدی دارند و … .

خلاصه به این سو بنگریم و از هر کسی سوال کنیم همه این حقیقت را تأیید می­‌کنند که: در سرتاسر جهان هستی، آثار وحدت و یگانگی و نظام واحد؛ به خوبی به چشم می­‌خورد.

هرگاه مبدأ جهان یکی نبود و دو رأی و دو فکر بر جهان حکومت می­‌کرد، طبعاً وضع جهان آفرینش غیر از این بود، از پیوستگی، هماهنگی، نظم و تدبیر یگانه، خبری نبود، و نتیجه یک چنین از هم گسیختگی همان فساد در دستگاه خلقت و نظام آفرینش است.

وقتی «هشام بن حکم» از امام صادق -علیه السلام- پرسید دلیل بر یگانگی خداوند چیست؟ امام در پاسخ وی چنین فرمود:

 

«اتصال التدبیر و تمام الصنع، کما قال الله لو کان فیها الهۀ الا الله لفسدتا»[۱]

فهم پیوستگی و دوام نظام هستی و تمامیت آفرینش، دلیل بر یگانگی او است همان‌طور که خداوند فرموده است:

 

«اگر در سراسر زمین و آسمان جز خداوند یگانه، آفریدگاری بود. نظم آنها بر هم می‌خورد.»[۲]

 

۲٫ بیان دیگر، بیان فلسفی است که در برخی از آیات قران به آن نیز اشاره شده است و آن این‌که: هرگاه بر زمین و آسمان­‌ها دو آفریننده حکومت نماید؛ این دو خداوند، یا مماثل و همانند یکدیگرند؛ یا با یکدیگر اختلاف و تباین کلی دارند.

هرگاه مماثل و همانند یکدیگر باشند؛ مانند دو انسان که بر اثر شباهت کامل و جهت اشتراکی که در میان هر دو وجود دارد مثل یکدیگر شمرده می­‌شوند، در این صورت باید در یک قسمت شبیه و همانند یکدیگر باشند، اما در یک قسمت دیگر با هم اختلاف داشته باشند زیرا معنی ندارد که دو موجود از هر جهت مانند یکدیگر باشند و هیچ گونه تفاوتی دربین آنان نباشد، حتی دو برادر دوقلو و همزاد، که از نظر شکل و قیافه و رنگ و اندازه قامت و آهنگ صدا و … مانند یکدیگر باشند، باز در جهاتی با هم و لااقل لحظه تولد و مکان و ماده و سازنده بدون روح و …با هم فرق خواهند داشت.

و نتیجه فرض دو خداوندی ترکیب است، ترکیب از «جهت اشتراک» ولو در اصل هستی و وجود؛ و از جهت اختلاف که موجب تعدد و دوگانگی آنان می‌­باشد و چون براهین فلسفی ثابت کرده‌اند که خداوند باید بسیط باشد در این صورت یک چنین فرض (دو خداوند مماثل و همانند یکدیگر)، باطل خواهد بود.

از این جهت ناچاریم بحث را روی دو خدای متباین در تمام هستی متمرکز کنیم، دو خدایی که هیچ نوع جهت وحدت و اشتراکی در میان آنان نباشد و از نظر ذات و هستی، کاملاً با یکدیگر مخالف و مباین شمرده شوند.

ناگفته پیداست آثار و افعال دو موجود مباین باید مانند ذات خود آن‌ها ، مباین و مخالف شوند، زیرا تصور ندارد که دو موجود متباین که کوچکترین نقطه اشتراک و وحدتی در میان آن‌ها موجود نباشد در عین‌حال از نظر فعل و اثر یکسان و یک‌نواخت گردند.

هرگاه یک چنین دو خداوندی، بر عالم آفرینش حکومت کنند تدبیر هر کدام مباین و مخالف دیگری خواهد بود؛ و نتیجه­‌ی حکومت دو تدبیر مختلف بر زمین و آسمان‌ها؛ برهم خوردن نظم و از هم گسستگی روابط و بروز اختلاف در دستگاه آفرینش و از بین رفتن هماهنگی از نظر اداره خواهد بود.

در صورتی که ما در جهان خلقت، خلاف آن را مشاهده می­ک‌نیم زیرا می­‌بینیم اگر جاندار آفریده است، تمام جهان را آن­چنان با او هماهنگ ساخته؛ و هستی امور را با هستی دیگران آن­‌چنان پیوند داده، که گوئی که همه­‌ی جهان هستی برای خدمت و کمک به آن آفریده شده است، و این نوع هماهنگی، حاکی از آن است که اراده­‌ی واحدی بر جهان حکومت می­‌کند.

به این طرز استدلال در «سوره مؤمنون آیه ۹۱» نیز اشاره شده است.

بنابراین هم استدلالات فلسفی و هم مطالعات علمی این حقیقت را ثابت می‌­کند که بر سراسر پهنه­‌ی هستی یک اراده، یک مشیت و یک ذات پاک حکومت می­‌کند.

 

پرستش خدای یگانه

 

 

پی‌نوشت


[۱]. بحار الانوار / ج ۳ / ص۲۰٫
[۲]. برای توضیح بیشتر به کتاب «خدا را چگونه بشناسیم» مراجعه فرمایید.

 

منبع


مجله مکتب اسلام / شماره ۲ / سال ۱۴ / صص۲۱-۲۴ .

نویسنده : حکیم(مدیرپایگاه) تاریخ ارسال : تیر ۳, ۱۳۹۴ برچست ها: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : 1320 بازدید

چاپ