نشان مرکز اشاعه‌ایمان
آرم جمهوری اسلامی
نسخه آزمایشی

عهد الست در قرآن

در واقعه‌ای که به عهد الست مشهور است پروردگار از پشت فرزندان آدم، ذریه‌ی آنان را برگرفت و آن‌ها را بر خودشان گواه ساخت و پرسید: «آیا من پروردگار شما نیستم»؟ گفتند: «بله هستی و گواهى دادیم». خداوند این را پرسید تا در روز قیامت عده‌ای نگویند: «ما نمی‌دانستیم تو پروردگار ما هستی و از پیمان فطرى بى خبر بودیم»! یا اینکه نگویند: «پدران ما مشرک بوده‏‌اند و ما فرزندان آن‌ها بودیم و چاره‌ای جز پیروى نداشتیم»؟ خداوند با فرزندان آدم عهد کرده است که شیطان را نپرستند زیرا او دشمن آشکار آن‌هاست و خداوند را بپرستند که راه راست همین است.

 

الست بربکم قالوا بلی

 

 «چگونگى پیمان گرفتن خدا از بنى ‏آدم در این آیه بیان نشده است، ولى مفسّران اقوال متعدّدى بیان کرده‌اند که مشهورترین آن‌ها دو قول است:

الف: طبق روایات، پس از خلقت حضرت آدم -علیه السلام-، همه‌ی فرزندان او تا پایان دنیا به صورت ذرّات ریز و پراکنده، همچون مورچگان از پشت او بیرون آمده، مورد خطاب و سؤال الهى قرار گرفتند و به قدرت الهى به ربوبیّت خدا اعتراف کردند. سپس همه به صُلب و گل آدم برگشتند تا به تدریج و به طور طبیعى به این جهان بیایند. این عالم را «عالم ذرّ» و آن پیمان را «پیمان ألَست» مى‏‌گویند.

ب: مراد از «عالم ذرّ»، همان پیمان فطرت و تکوین است. یعنى هنگام خروج فرزندان آدم از صلب پدران به رحم مادران که ذرّاتى بیش نیستند، خداوند فطرت توحیدى و حقّ‏ جویى را در سرشت آن‌ها مى‏‌نهد و این سرّ الهى به صورت یک حسّ درونى در نهاد و فطرت همه، به ودیعت نهاده مى‏‌شود. همچنین در عقل و خردشان، خداباورى به صورت یک حقیقت خودآگاه نقش مى‏‌بندد و لذا فطرت و خرد بشرى، بر ربوبیّت خداوند گواهى مى‏‌دهد».[۱]

علامه طباطبایی در مورد نحوه‌ی پرسش و پاسخ در «عالم ذر» می‌فرمایند: «سؤال و جواب مزبور گفتگوى حقیقی بوده نه صرف زبان حال؛ و امر آن عالم به نحوى بوده که اگر به عالم دنیا نازل می‌شدند همان حال، جواب دنیوى و زبانی ایشان می‌شد».[۲]

وجه تسمیه‌ی «عالم ذر» از کلمه‌ی «ذریّه» ‌است؛ «ذریّه»، به چند معنا آمده‌است: اول از ریشه‌ی «ذَرّ»، به معناى ذرّات بسیار کوچک غبار که مراد از آن در اینجا، اجزاى نطفه‏‌ى انسان و یا فرزندان کوچک و کم ‏سن و سال است. دوم از ریشه‏‌ى «ذَرو»، به معناى پراکنده ساختن و سوم از ریشه‌ی «ذَرأ»، به معناى آفریدن؛ امّا اغلب به فرزندان «ذریه» گفته مى‏‌شود.[۳] علامه طباطبایی می‌فرمایند: «گویا تشبیه «ذریه» به «ذر» که در بعضی از روایات آمده به منظور فهماندن کثرت «ذریه» است نه ریز وخُرد بودن آن‌ها».[۴]

 

مستندات قرآنی

«وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَى شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ (۱۷۲) أَوْ تَقُولُواْ إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا مِن قَبْلُ وَکُنَّا ذُرِّیَّهً مِّن بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِکُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ (۱۷۳)» (اعراف)

«و هنگامى را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم ذریه آنان را برگرفت و ایشان را بر خودشان گواه ساخت که «آیا پروردگار شما نیستم» گفتند: «چرا گواهى دادیم» تا مبادا روز قیامت بگویید: «ما از این [امر] غافل بودیم» (۱۷۲) یا بگویید: «پدران ما پیش از این مشرک بوده‏‌اند و ما فرزندانى پس از ایشان بودیم آیا ما را به خاطر آنچه باطل‏ اندیشان انجام داده‌‏اند هلاک مى‏‌کنى»? (۱۷۳)»

 

«أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنِی آدَمَ أَنْ لاتَعْبُدُوا الشَّیْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ (۶۰) وَ أَنِ اعْبُدُونِی هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ(۶۱) وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْکُمْ جِبِلاًّ کَثِیراً أَ فَلَمْ تَکُونُوا تَعْقِلُونَ(۶۲)» (یس)

«اى فرزندان آدم، مگر با شما عهد نکرده بودم که شیطان را مپرستید، زیرا وى دشمن آشکار شماست؟ (۶۰) و اینکه مرا بپرستید؛ این است راه راست(۶۱) و [او] گروهى انبوه از میان شما را سخت گمراه کرد؛ آیا تعقل نمى‌کردید؟ (۶۲)»

 

پی‌نوشت


[۱] تفسیر نور؛ ذیل آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف.

[۲] تفسیر المیزان؛ ذیل آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف.

[۳] تفسیر نور؛ ذیل آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف.

[۴] تفسیر المیزان؛ ذیل آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف.

نویسنده : حکیم(مدیرپایگاه) تاریخ ارسال : آبان ۲۴, ۱۳۹۳ برچست ها: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : 3233 بازدید

چاپ